Co nazywamy zachowaniem agresywnym?
Zachowania określane mianem agresywnym mogą wyrażać się w: biciu, gryzieniu, popychaniu itp. Typowe działania agresywne to także: kłócenie się (bez poszanowania drugiego człowieka), wyśmiewanie, drwienie, przedrzeźnianie, zabieranie i niszczenie zabawek lub prac innych, wykluczenie kogoś z zabawy, zemsta, grożenie. Jako agresywne można także traktować brutalne narzucanie swojej woli, aroganckie zachowania w stosunku do innych osób, a także nieuzasadnione skarżenie.
Czasami agresywne zachowanie może być odpowiedzią na agresję kogoś innego - także tą niewerbalną /gesty, miny/ Związane jest to z faktem, iż w początkowym okresie życia maluchy komunikują się z otoczeniem właśnie za pomocą sygnałów niewerbalnych - stąd też potrafią doskonale się nimi posługiwać, stanowiąc zwierciadło otaczających je zdarzeń - także tych rówieśniczych.
Przykładów zachowań agresywnych jest dużo, ale łączy je jeden mianownik: celowość i świadomość podejmowanych czynów sprawiających komuś krzywdę, ból.
WAŻNE! U małych dzieci agresja może być skutkiem silnych emocji poprzedzających wystąpienie danego zdarzenia i często jest związana z: gniewem, złością, wzburzeniem, lękiem, frustracją. Mówi się, że od złości niedaleko do agresji.
DZIECI ZŁOSZCZĄ SIĘ, BO W TEN SPOSÓB MOGĄ SYGNALIZOWAĆ SWOJE POTRZEBY, EMOCJE, ŻYCZENIA, A NAJCZĘŚCIEJ NIE UMIEJĄ ICH WYRAZIĆ W INNY SPOSÓB
Skąd biorą się dziecięce frustracje?
- agresja może być sposobem zwrócenia na siebie uwagi otoczenia- uwaga dorosłego jest jedną z największych nagród dla dziecko (dlatego tak ważne jest podkreślenie pozytywów- uwaga rodziców= nagroda= powtarzanie zachowania)
- negatywne emocje mogą sie pojawiać, gdy przedszkolak jest głodny, przemęczony, w chwilach złego samopoczucia lub zbytniej ekscytacji. Gniew i złość mogą być też związane z niezaspokojoną potrzebą ruchu.
- zawsze wiąże się z przeżywanymi negatywnymi emocjami
Jak reagować? Zapobieganie dziecięcej agresji oraz innym trudnym zachowaniom
Rodzice szukający u specjalistów pomocy oczekują często gotowych, prostych recept na trudne zachowania dziecka. Takich recept niestety nie ma. Istnieje jednak wiele sprawdzonych strategii, które można stosować w relacjach z dzieckiem /indywidualnie, ze znajomością swojego dziecka/
►UNIKAJ ETYKIET
Unikamy etykietowania dziecka jako "agresywne", "niegrzeczne". Maluch czasami się złości, kłóci, rzuca klockami itp. Dbajmy o to, by z powodu niestosownego zachowania dziecko nie utraciło w naszych oczach zalet. Nadając etykietę, możemy wzmacniać dane zachowania (a więc znowu model: uwaga rodzica na pozytywne zachowanie= nagroda dla dziecka= powtarzanie zachowania)
►OBSERWUJ
Obserwuj napady złości przez dłuższy czas, aby dowiedzieć się:
- co się wydarzyło bezpośrednio przed atakiem?
- jak dziecko się zachowało?
- jak zareagował dorosły?
- jaki mógł być powód agresji?
- czy nasze działania przyniosły oczekiwany skutek?
Pomoże to wprowadzić zmiany na przykład w rozkładzie dnia lub przewidzieć dane sytuacje i zawczasu im zapobiec
►AKCEPTUJ UCZUCIA
Akceptujemy uczucia pozytywne i negatywne /one po prostu są/ Dzieci mają prawo tak jak my do przeżywania gniewu, rozterek, marudzenia. Fakt, że zaakceptujemy złość dziecka nie oznacza, że pozwalamy w negatywny sposób ją rozładowywać! Staramy się unikać oceniania uczuć - możemy natomiast je nazwać. Jeżeli nie podoba nam się, jak dziecko wyraża swoją złość, spróbujmy powiedzieć to słowami: Rozumiem, że jesteś bardzo zagniewana, ale nie zgadzam się na bicie.
►OFIARUJ CENNY CZAS
Dajmy odczuć dziecku, że jest kochane, ważne. Możemy przykładowo wprowadzić zwyczaj codziennego spędzania czasu tylko z dzieckiem- dobrze jest ustalić co będziemy robić w tym czasie /zabawa, rozmowa, gra itp./
►SŁUCHAJ
Dziecka należy słuchać w sposób "aktywny"- tj. skupiamy na nie całą uwagę, patrzymy w oczy, próbujemy ustalić, jakie potrzeby i uczucia kryją się za tym, co dziecko mówi. pomożemy mu w ten sposób zdać sobie sprawę z właśnych uczuć i potrzeb. Definicje poszczególnych emocji i opowiadania o nich możemy znaleźć na stronie: https://www.superkid.pl/slownik-emocji-i-postaw-dla-dzieci
►MÓW O UCZUCIACH
Przekazujemy dziecku informację o swoich uczuciach i potrzebach /dziecko uczy się na przykładach!/
►DAJ PRZYKŁAD
Jeżeli dziecko widzi, że się gniewamy albo kłócimy, niech ma okazję doświadczać również jak się przepraszamy i godzimy. Dziecko jest czujnym obserwatorem, szybko powtarza zachowania.
►ZAUWAŻ POZYTYWY
Każdy z nas potrzebuje pochwał, a w szczególności dzieci. Pochwały to jeden z najefektywniejszych środków wychowawczych! Zwracamy uwagę na postępy i dobre intencje, wówczas dziecko czuje się akceptowane. Potrzeba akceptacji jest nardzo ważną potrzebą psychiczną. Zaspokajając dziecięcą potrzebę akceptacji, wzmacniamy wiarę w jego możliwości.
ABC MĄDREGO CHWALENIA
A - Dokładnie określamy, co nam się podoba, np. Posprzątałeś klocki, Brawo! Przytuliłaś siostrę, gdy płakała
B - Do pochwały nie dodajemy żadnych komentarzy, pochwała działa tylko wtedy, kiedy jest jednoznaczna i natychmiastowa, unikamy sytuacji, gdy chwalimy, a potem przyrównujemy do negatywnej rzeczy, np. Posprzątałeś klocki, ale wczoraj o tym zapomniałeś
C - Pokaż dziecku pozytywne uczucia- pochwały okażą się bardziej skuteczne, gdy zamieścimy w nich informację o swoich uczuciach: Cieszę się, jestem z ciebie dumna!
KONSEKWENCJE PRZYNOSZĄ REZULTATY, GDY:
♥ następują zaraz po przewinieniu,
♥ zostaną doprowadzone do końca
♥ są sprawiedliwe
♥ są słuszne
♥ są stanowcze
♥ są "sympatyczne"- czyli dziecko nie traci naszej sympatii i szacunku w związku z popełnionym błędem
♥ są słowne
Co może zrobić rodzic, kiedy wychowawca komunikuje, że dziecko było agresywne?
1. Po pierwsze- nie szukamy w nikim winnych. Celem rodzica nie jest "ukaranie dziecka", ale poznanie dynamiki zachowania i zapobieganie jego wystąpieniu w przyszłości. Przykład pomocnej literatury: Artur Kołakowski, Agnieszka Pisula "Sposób na trudne dziecko"- opisany cały system reagowania na negatywne zachowania dziecięce
2. Warto dowiedzieć się o kontekst całego zdarzenia oraz na czym polegała agresja dziecka- zapytać się nauczyciela o to, jak zareagował w danej sytuacji i jaki efekt to przyniosło. Zapytać nauczyciela, jakie były jego zdaniem powody takiego zachowania
3. Wskazane jest także przyjrzenie się reakcjom dziecka w środowisku domowym
4. Rodzic powinien także przyjrzeć się sobie, swoim reakcjom oraz zachowaniu innych domowników
5. Z dziećmi trzeba rozmawiać- pytać o przedszkole, o kolegów i koleżanki, o radości i smutki, każdego dnia powinniśmy mieć czas na rozmowy z naszymi dziećmi. Dzieciom trzeba także czytać książki i rozmawiać o ich treści.
6. Warto oglądać bajki razem z dziećmi i także rozmawiać o tym, co zobaczyliście- Powinno się zwracać uwagę na to, co dzieci oglądają. Nie włączać w ich obecności programów przeznaczonych dla starszych
W przypadku zachowań agresywnych ważne jest natychmiastowe reagowanie.
Aby utrwalić pożądane społeczne sposoby reagowania wprowadzane przez wychowawców podczas zajęć, aby wygasić zachowania nieadekwatne i zaopatrzyć dziecko w trwałe zasoby ułatwiające mu funkcjonowanie w społeczeństwie, konieczna jest współpraca przedszkola z rodzicami.
Bibliografia:
Ewa Urbanowicz, Emocje, materiały wydawnictwa Raabe
Przedszkolak- książka dla nauczycieli i Rodziców, pod red. Wandy Papugowej, Kraków 2015
Katarzyna Konopka, Sposoby radzenia sobie z agresją w grupie przedszkolnej,
materiały wydawnictwa Raabe
Oprac. Anna Siemaszko