Co nazywamy zachowaniem agresywnym?

Zachowania określane mianem agresywnym mogą wyrażać się w: biciu, gryzieniu, popychaniu itp. Typowe działania agresywne to także: kłócenie się (bez poszanowania drugiego człowieka), wyśmiewanie, drwienie, przedrzeźnianie, zabieranie i niszczenie zabawek lub prac innych, wykluczenie kogoś z zabawy, zemsta, grożenie. Jako agresywne można także traktować brutalne narzucanie swojej woli, aroganckie zachowania w stosunku do innych osób, a także nieuzasadnione skarżenie.

Czasami agresywne zachowanie może być odpowiedzią na agresję kogoś innego - także tą niewerbalną /gesty, miny/ Związane jest to z faktem, iż w początkowym okresie życia maluchy komunikują się z otoczeniem właśnie za pomocą sygnałów niewerbalnych - stąd też potrafią doskonale się nimi posługiwać, stanowiąc zwierciadło otaczających je zdarzeń - także tych rówieśniczych.

Przykładów zachowań agresywnych jest dużo, ale łączy je jeden mianownik: celowość i świadomość podejmowanych czynów sprawiających komuś krzywdę, ból.
WAŻNE! U małych dzieci agresja może być skutkiem silnych emocji poprzedzających wystąpienie danego zdarzenia i często jest związana z: gniewem, złością, wzburzeniem, lękiem, frustracją. Mówi się, że od złości niedaleko do agresji.

DZIECI ZŁOSZCZĄ SIĘ, BO W TEN SPOSÓB MOGĄ SYGNALIZOWAĆ SWOJE POTRZEBY, EMOCJE, ŻYCZENIA, A NAJCZĘŚCIEJ NIE UMIEJĄ ICH WYRAZIĆ W INNY SPOSÓB

Skąd biorą się dziecięce frustracje?

• agresja może być sposobem zwrócenia na siebie uwagi otoczenia- uwaga dorosłego jest jedną z największych nagród dla dziecko (dlatego tak ważne jest podkreślenie pozytywów- uwaga rodziców= nagroda= powtarzanie zachowania)
• negatywne emocje mogą sie pojawiać, gdy przedszkolak jest głodny, przemęczony, w chwilach złego samopoczucia lub zbytniej ekscytacji. Gniew i złość mogą być też związane z niezaspokojoną potrzebą ruchu.
• zawsze wiąże się z przeżywanymi negatywnymi emocjami

Jak reagować? Zapobieganie dziecięcej agresji oraz innym trudnym zachowaniom

Rodzice szukający u specjalistów pomocy oczekują często gotowych, prostych recept na trudne zachowania dziecka. Takich recept niestety nie ma. Istnieje jednak wiele sprawdzonych strategii, które można stosować w relacjach z dzieckiem /indywidualnie, ze znajomością swojego dziecka/

►UNIKAJ ETYKIET
Unikamy etykietowania dziecka jako "agresywne", "niegrzeczne". Maluch czasami się złości, kłóci, rzuca klockami itp. Dbajmy o to, by z powodu niestosownego zachowania dziecko nie utraciło w naszych oczach zalet. Nadając etykietę, możemy wzmacniać dane zachowania (a więc znowu model: uwaga rodzica na pozytywne zachowanie= nagroda dla dziecka= powtarzanie zachowania)

►OBSERWUJ
Obserwuj napady złości przez dłuższy czas, aby dowiedzieć się:
- co się wydarzyło bezpośrednio przed atakiem?
- jak dziecko się zachowało?
- jak zareagował dorosły?
- jaki mógł być powód agresji?
- czy nasze działania przyniosły oczekiwany skutek?
Pomoże to wprowadzić zmiany na przykład w rozkładzie dnia lub przewidzieć dane sytuacje i zawczasu im zapobiec

►AKCEPTUJ UCZUCIA
Akceptujemy uczucia pozytywne i negatywne /one po prostu są/ Dzieci mają prawo tak jak my do przeżywania gniewu, rozterek, marudzenia. Fakt, że zaakceptujemy złość dziecka nie oznacza, że pozwalamy w negatywny sposób ją rozładowywać! Staramy się unikać oceniania uczuć - możemy natomiast je nazwać. Jeżeli nie podoba nam się, jak dziecko wyraża swoją złość, spróbujmy powiedzieć to słowami: Rozumiem, że jesteś bardzo zagniewana, ale nie zgadzam się na bicie.

►OFIARUJ CENNY CZAS
Dajmy odczuć dziecku, że jest kochane, ważne. Możemy przykładowo wprowadzić zwyczaj codziennego spędzania czasu tylko z dzieckiem- dobrze jest ustalić co będziemy robić w tym czasie /zabawa, rozmowa, gra itp./

►SŁUCHAJ
Dziecka należy słuchać w sposób "aktywny"- tj. skupiamy na nie całą uwagę, patrzymy w oczy, próbujemy ustalić, jakie potrzeby i uczucia kryją się za tym, co dziecko mówi. pomożemy mu w ten sposób zdać sobie sprawę z właśnych uczuć i potrzeb. Definicje poszczególnych emocji i opowiadania o nich możemy znaleźć na stronie: https://www.superkid.pl/slownik-emocji-i-postaw-dla-dzieci

►MÓW O UCZUCIACH
Przekazujemy dziecku informację o swoich uczuciach i potrzebach /dziecko uczy się na przykładach!/

►DAJ PRZYKŁAD
Jeżeli dziecko widzi, że się gniewamy albo kłócimy, niech ma okazję doświadczać również jak się przepraszamy i godzimy. Dziecko jest czujnym obserwatorem, szybko powtarza zachowania.

►ZAUWAŻ POZYTYWY
Każdy z nas potrzebuje pochwał, a w szczególności dzieci. Pochwały to jeden z najefektywniejszych środków wychowawczych! Zwracamy uwagę na postępy i dobre intencje, wówczas dziecko czuje się akceptowane. Potrzeba akceptacji jest nardzo ważną potrzebą psychiczną. Zaspokajając dziecięcą potrzebę akceptacji, wzmacniamy wiarę w jego możliwości.

ABC MĄDREGO CHWALENIA

A - Dokładnie określamy, co nam się podoba, np. Posprzątałeś klocki, Brawo! Przytuliłaś siostrę, gdy płakała
B - Do pochwały nie dodajemy żadnych komentarzy, pochwała działa tylko wtedy, kiedy jest jednoznaczna i natychmiastowa, unikamy sytuacji, gdy chwalimy, a potem przyrównujemy do negatywnej rzeczy, np. Posprzątałeś klocki, ale wczoraj o tym zapomniałeś
C - Pokaż dziecku pozytywne uczucia- pochwały okażą się bardziej skuteczne, gdy zamieścimy w nich informację o swoich uczuciach: Cieszę się, jestem z ciebie dumna!

KONSEKWENCJE PRZYNOSZĄ REZULTATY, GDY:

♥ następują zaraz po przewinieniu,
♥ zostaną doprowadzone do końca
♥ są sprawiedliwe
♥ są słuszne
♥ są stanowcze
♥ są "sympatyczne"- czyli dziecko nie traci naszej sympatii i szacunku w związku z popełnionym błędem
♥ są słowne

Co może zrobić rodzic, kiedy wychowawca komunikuje, że dziecko było agresywne?

1. Po pierwsze- nie szukamy w nikim winnych. Celem rodzica nie jest "ukaranie dziecka", ale poznanie dynamiki zachowania i zapobieganie jego wystąpieniu w przyszłości. Przykład pomocnej literatury: Artur Kołakowski, Agnieszka Pisula "Sposób na trudne dziecko"- opisany cały system reagowania na negatywne zachowania dziecięce

2. Warto dowiedzieć się o kontekst całego zdarzenia oraz na czym polegała agresja dziecka- zapytać się nauczyciela o to, jak zareagował w danej sytuacji i jaki efekt to przyniosło. Zapytać nauczyciela, jakie były jego zdaniem powody takiego zachowania

3. Wskazane jest także przyjrzenie się reakcjom dziecka w środowisku domowym

4. Rodzic powinien także przyjrzeć się sobie, swoim reakcjom oraz zachowaniu innych domowników

5. Z dziećmi trzeba rozmawiać- pytać o przedszkole, o kolegów i koleżanki, o radości i smutki, każdego dnia powinniśmy mieć czas na rozmowy z naszymi dziećmi. Dzieciom trzeba także czytać książki i rozmawiać o ich treści.

6. Warto oglądać bajki razem z dziećmi i także rozmawiać o tym, co zobaczyliście- Powinno się zwracać uwagę na to, co dzieci oglądają. Nie włączać w ich obecności programów przeznaczonych dla starszych

W przypadku zachowań agresywnych ważne jest natychmiastowe reagowanie.
Aby utrwalić pożądane społeczne sposoby reagowania wprowadzane przez wychowawców podczas zajęć, aby wygasić zachowania nieadekwatne i zaopatrzyć dziecko w trwałe zasoby ułatwiające mu funkcjonowanie w społeczeństwie, konieczna jest współpraca przedszkola z rodzicami.

Bibliografia:

Ewa Urbanowicz, Emocje, materiały wydawnictwa Raabe
Przedszkolak- książka dla nauczycieli i Rodziców, pod red. Wandy Papugowej, Kraków 2015
Katarzyna Konopka, Sposoby radzenia sobie z agresją w grupie przedszkolnej,
materiały wydawnictwa Raabe

Oprac. Anna Siemaszko

Wychowanie - To świadomie organizowana działalność społeczna oparta na relacji między wychowawcą a wychowankiem, której celem jest wywołanie zamierzonych zmian w osobowości wychowanka. Zmiany te obejmują zarówno stronę poznawczo-instrumentalną związaną z poznawaniem rzeczywistości i umiejętnością oddziaływania na nią, jak i stronę emocjonalno-motywacyjną, która polega na kształtowaniu stosunku człowieka do świata i ludzi, jego przekonań i postaw, układu wartości i cel użycia. (W.Okoń, 2007)

Proces wychowania - To system czynności wychowawców nauczycieli, rodziców i wychowawców umożliwiających wychowankom zmienianie się w pożądanym kierunku, a wiec kształtowanie i przekształcanie wiedzy o świecie, uczuć, przekonań i postaw społecznych, moralnych i estetycznych, kształtowanie woli i charakteru, oraz wszechstronne rozwijanie osobowości.  (W. Okoń 2007)
Socjalizacja- To ogół działań ze strony społeczeństwa, zwłaszcza rodziny, szkoły oraz środowiska społecznego, zmierzających do uczynienia z jednostki istoty społecznej tj. umożliwienia jej zdobycia takich kwalifikacji, takich systemów wartości i osiągnięcia takiego rozwoju osobowości, aby stać się pełnowartościowym człowiekiem społeczeństwa. (W. Okoń 2007)

Socjalizacja a wychowanie

Socjalizacja człowieka rozpoczyna się wraz z momentem jego urodzenia, najpierw jest przeprowadzana przez rodzinę, potem natomiast człowiek podlega socjalizacji prowadzonej przez wyspecjalizowane instytucje: żłobek, przedszkole, szkołę, potem także miejsce pracy. Ośrodkiem socjalizacji są także grupy koleżeńskie.

Wychowanie to natomiast proces celowy, ukierunkowany i świadomie realizowany przez opiekunów – początkowo tylko rodziców.

Metody wychowania:
Metoda modelowania;
Metoda zadaniowa;
Metoda perswazyjna;
Metody nagradzania i karania. (M. Łobocki 2003)

Style wychowania:
demokratyczny,
autokratyczny,
liberalny,
wychowanie niekonsekwentne:  brak jednorodnego, konsekwentnego stylu wychowania.

Emocje u dziecka - W wieku przedszkolnym kształtują się podstawowe nawyki, sposoby zachowania, cechy osobowości oraz podstawowa skala uczuć, dlatego tak duże znaczenie ma zaspokajanie potrzeb emocjonalnych dziecka.

Główna potrzeba emocjonalna - Główną potrzebą emocjonalną dziecka jest potrzeba bezwarunkowej miłości rodziców, która w dużym stopniu zaspokaja jego pozostałe potrzeby emocjonalne.

Potrzeby dziecka:

• potrzeba bezpieczeństwa - fizycznego i emocjonalnego
• potrzeba więzi i przynależności
• potrzeba akceptacji
• potrzeba otrzymywania zachęty i wsparcia
• potrzeba bycia ważnym, docenianym i podziwianym
• potrzeba szacunku (poszanowania godności)
• potrzeba poczucia dumy, osiągnięć i sukcesu
• potrzeba stymulacji intelektualnej i wrażeń
• potrzeba ekspresji, czyli wyrażenia swoich myśli i uczuć
• potrzeba autonomii i samodzielnej eksploracji świata

W zaspokajaniu tych potrzeb największą rolę odgrywa rodzina, a przede wszystkim rodzice. Którzy w tym okresie rozwojowym liczą się najbardziej. Ważne więc jest, aby rodzice poznali te potrzeby i starali się zaspokajać je jak najlepiej, gdyż są odpowiedzialni za to, jak będzie się rozwijało ich dziecko, jakim człowiekiem zostanie w przyszłości i jaki będzie jego kontakt z ludźmi.

Komunikacja w rodzinie

SŁUCHAJ DZIECKA BARDZO UWAŻNIE

1. Dobre słuchanie wymaga kontaktu wzrokowego z osobą mówiącą. Oznacza to przerwanie swoich zajęć, odłożenie gazety, wyłączenie telewizora.
2. Dobre słuchanie nie zakłada nigdy, że się wie, co druga osoba powie. Jedną z przyczyn zamknięcia się drugiej osoby jest przypisywanie jej czegoś, czego tak naprawdę nie miała na myśli.
3. Dobremu słuchaniu pomaga zadawanie mówiącemu pytań wyjaśniających i powtarzanie innymi słowami tego, co się zrozumiało: Słyszę, że jesteś zaniepokojona jutrzejszym spotkaniem, czy dobrze zrozumiałam?
4. Dobre słuchanie zakłada brak przesadnej reakcji i natychmiastowego działania. Lepiej jest zakończyć całą rozmowę, a później, po przemyśleniu, podjąć działanie za zgodą dziecka. Natychmiastowa, impulsywna reakcja sprawia, że dzieci boją się tego, co może się zdarzyć w przyszłości, a to prowadzi do zerwania nici porozumienia. Cierpliwość jest kluczową sprawą w budowaniu zaufania i otwartości między rodzicem a dzieckiem.
5. Dobre słuchanie oznacza akceptację i nie wyśmiewanie się z tego, co dziecko mówi. Można dziecka nie rozumieć, ale wyśmiewanie go i krytykowanie obniża poczucie jego wartości i skutecznie może przerwać nić porozumienia.

Bibliografia:

1. M. Łobocki (2005) Teoria wychowania w zarysie. Kraków  Oficyna Wydawnicza Impuls.
2. Okoń, Wincenty (2007) Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo Żak.
3. Faber A., Mazlish E., „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły:
4. Filipczuk H., „Potrzeby psychiczne dzieci i młodzieży”
5. Korczak J. „Jak kochać dziecko” , rozdział: ”Dziecko w rodzinie”
6. Sakowska J., „Szkoła dla Rodziców i Wychowawców”

Opracowanie: mgr Paulina Danielak, mgr Anna Siemaszko